PORTAL INFORMACYJNY MIASTA KALETY

W 1864 roku ukazała się we Wrocławiu książka Felixa Triesta Podręcznik topograficzny Górnego Śląska (Topographische Handbuch von Oberschlesien). Felix Triest otrzymał za zadanie dokładne zinwentaryzowanie każdej gminy na Górnym Śląsku, celem wybadania ich możliwości podatkowych.

Ówczesne tereny dzisiejszego miasta Kalety to pięć oddzielonych od siebie gmin. Gmin należących do równych majątków i znajdujących się w różnych powiatach. Łącznie zamieszkiwało ten teren 1955 mieszkańców (w czym: 75 ewangelików i 26 żydów). Od 1855 liczba ludności wzrosła o 193 osoby. Na terenie dzisiejszego miasta znajdowały się 2 szkoły, 5 budynków przemysłowych (fryszerki, młyny i tartaki), 238 domów mieszkalnych oraz 205 budynków gospodarczych (szop, stodół itp.). Dokładny rozkład tych danych możemy zobaczyć w poniższej tabelce.

Przyjrzyjmy się teraz poszczególnym gminom wchodzącym w skład obecnego miasta, najlepiej w porządku alfabetycznym:

1. Drutarnia (Drathammer) leży 2 ½ mili na południowy wschód od Lublińca nad rzeką Mała Panew. Zamieszkuje ją 8 kmieci, 7 zagrodników i 11 komorników uprawiający łącznie 306 morgów pól, 189 morgów łąk i 5 morgów nieużytków. Hoduje się tu 35 wołów, 81 krów, 43 jałówki i 27 sztuk czarnego bydła. Z przemysłu znajdują się tu dwa młyny wodne. Mieszkańcy zajmują się głównie rolnictwem a część zatrudnia się do pracy w hutach. Z podatków gmina otrzymuje rocznie 16 talarów gruntowego, 104 talary podatku klasowego i 15 talarów przemysłowego. Gmina należy do parafii w Sadowiu i podlega pod kościół w Bruśku. Drutarnię łączy z Koszęcinem droga krajowa.

2. Jędrysek (Jendryssek) leży 3,6 mili od Bytomia i 2 mile od Tarnowskich Gór i składa się ze wsi i dominium. Dominium należy do Grafa Guido Henckel von Donnersmark ze Świerklańca i obejmuje 124 morgi i 12 rut kwadratowych pól, 50 morgów łąk, 12 morgów pastwisk, 6 morgów i 80 rut kwadratowych nieużytków oraz 3955 morgów i 28 rut kwadratowych lasów. Łącznie 4147 morgów i 120 rut kwadratowych. Pola tu są piaszczyste. Uprawia się tu zboże, owies, kartofle i kapustę. Prowadzi się tu gospodarkę leśną. Dawniej znajdowała się tu fryszerka, ale w 1859 roku została zamknięta.

Wioskę zamieszkuje 7 kmieci i 14 zagrodników. Na 12 morgach i 11 rutach kwadratowych mieszczą się zabudowania i ogrody, 314 morgów i 90 rut kwadratowych pola, 35 morgów i 21 rut kwadratowych łąki, 8 morgów i 6 rut kwadratowych pastwiska, 3 morgi stawów i 7 morgów dróg, rowów i nieużytków. Ziemia w większości jest piaszczysta i uprawia się tu zboże, kartofle, proso i kapustę. Hodują tu konie i krowy. Z podatków gmina utrzymuje rocznie: 23 talary gruntowego, 18 talarów budynkowego, 80 talarów klasowego i 3 talary przemysłowego. Mieszkańcy należą do szkoły w Kaletach (powiat lubliniecki). Wioska leży nad Małą Panwią na pograniczu świerklanieckich, koszęcińskich i lubszeckich lasów.

3. Kuczów (Kutschau) z koloniami Mokrus (Mokruß), Kalety (Stahlhammer) i Sośnica (Soßnitz) leży nad Małą Panwią w odległości 3 ½ mili od Lublińca. Mieszka tu 3 kmieci, 5 półkmieci, 22 zagrodników i 22 komorników uprawiających łącznie około 600 morgów. Hoduje się tu 29 koni, 104 krowy i 5 świń. 2 istniejące młyny są słabo wykorzystane. Duża część mieszkańców nie mogąc wyżyć z ziemi poszukuje zarobku w hutach i zakładach przemysłowych. Podatków gmina otrzymuje rocznie tylko 230 talarów łącznie. Znajduje się tu szkoła wybudowana w 1833 roku, o zbyt dużym zasięgu, grożąca zawaleniem.

4. Truszczyca (Truschütz) leży 3 1/4 mili od Bytomia i 2 mile od Tarnowskich Gór nad rzeką Małą Panew i składa się ze wsi i dominium. Dominium należy do Grafa Guido Henckel von Donnersmark ze Świerklańca i obejmuje 5 morgów i 6 rut kwadratowych zabudowań, 248 morgów i 17 rut kwadratowych pól, 150 morgów i 92 ruty kwadratowe łąk, 5 morgów i 27 rut kwadratowych pastwisk, 15 morgów i 155 rut kwadratowych stawów, 8 morgów i 26 rut kwadratowych nieużytków oraz 3184 morgi i 144 ruty kwadratowe lasów. Łącznie 3617 morgów i 107 rut kwadratowych. Pola są piaszczyste. Płody ziemi pozwalają na hodowlę bydła i koni. Majątek podlega pod ekonoma w Żyglinku.

Wioskę zamieszkuje 5 zagrodników i 5 komorników. Na 5 morgach i 154 rutach kwadratowych mieszczą się zabudowania, podwórza i ogrody, 94 morgi i 126 rut kwadratowych zajmują pola uprawne, 82 morgi i 65 rut kwadratowych zajmują łąki, 5 morgów i 122 ruty kwadratowe pastwiska, a 3 morgi i 110 rut kwadratowych nieużytki. Uprawia się tu zboże, owies, proso, kartofle i kapustę. Hodują tu konie i bydło rogate. Z podatków gmina otrzymuje rocznie 6 talarów podatku gruntowego, 3 talary podatku od budynków, 41 talarów klasowego i 3 talary przemysłowego. Szkołą znajduje się w Kaletach (Stahlhammer) w powiecie lublinieckim. Do gminy należy wioska Zarach leżąca o ćwierć godziny drogi na wschód oraz Młyn Banducha (Banduchmühle) na zachód od gminy.

5. Zielona (Zielonna) leży 3 ¾ mili od Lublińca, przy szosie z Woźnik na Świerklaniec. W skład gminy wchodzą również kolonie Mokrus (Mokruss), Dyrdy (Durden) i Kolonia Woźnicka (Gustavshain). Zamieszkuje ją 6 kmieci, 4 półkmieci, 9 zagrodników, 16 półzagrodników i 19 komorników uprawiający łącznie 785 morgów pól, 426 morgów łąk i 14 morgów ogrodów. Hodują tu 38 koni, 8 wołów, 96 krów i 30 świń. Znajduje się tu pałac majątku. Z przemysłu znajdują się tu należące do majątku tartak i huta żelaza w Miotku (Miottek), w której obecnie jest słaby ruch. Część mieszkańców znalazła pracę przy majątku w gospodarce leśnej. Z podatków gmina otrzymuje rocznie: 55 talarów podatku gruntowego, 238 talarów podatku klasowego i 16 talarów podatku przemysłowego. Od 1813 istnieje we wsi szkoła, a w 1855 wybudowano nowy budynek. Jeden nauczyciel uczy w niej 160 dzieci. Gmina należy parafialnie do Woźnik. Zielona leży nad rzeką Mała Panew i jedną główną drogą lądową.

Tyle opisu Triesta. Jak widać z opisu fabryka papieru jeszcze ówcześnie w Kaletach nie istniała i ludność musiała szukać innych źródeł utrzymania. Znajdowała je głównie w lasach książęcych (Donnersmarcka czy Hohenlohego), osadach przemysłowych dzisiejszej aglomeracji śląskiej czy na własnych polach.

Mimo, że w opisie Kalety są oznaczone jako jedna z dzielnic Kuczowa, to właśnie tu znajdowała się szkoła ludowa, okręgowy urząd policyjny oraz zarząd majątku lubszeckiego. Kilkanaście lat później przez Kalety wytyczono linię kolejową i w związku z tym książę ulokował właśnie tu fabrykę papieru. Dopiero od tych wydarzeń nasze miasteczko rozpoczęło okres swojej świetności.

Komentarze  

 

#4 Piotr Kalinowski 2011-02-09 11:51

Cytuję Sylwi:

Holdek, spostrzegawczy jestes.Ciekawe w sumie jakie ss ß jest poprawne

W zasadzie oryginalna pisownia do połowy XIX jest nie do odtworzenia na dzisiejszych komputerach. Było to tzw długie S i krótkie s, zastępowane później albo przez "ß", albo przez "ss", a w latach 40 XX nawet przez "hs".

 

 

#3 Piotr Kalinowski 2011-02-09 11:43

Cytuję Holdek:

Bardzo cenne informacje. Ciekawi mnie jednak Mokrus
Raz zaliczony do gminy Kuczów z pisownią (Mokruß),
Drugi raz zaliczony do gminy Zielona z pisownią (Mokruss) fonetycznie to to samo, zastanawia mnie jednak czy to błąd czy może inny powód.
Myślę że w składzie gminy Zielona brakuje mi Miotka może to pomyłka pisarska(Miotek - Mokrus). Warto to uściślić.
Pozdrawiam

Granica pomiędzy majątkami Woźnickim a Lubszeckim (czyli późniejszymi gminami Zielona i Kuczów) przebiegała na Psarce w Mokrusie. Wioska ta była więc w obu gminach położona. Miotek jest wymieniony jako osada przemysłowa.

 

 

+1 #2 Sylwi 2010-11-07 20:03

Holdek, spostrzegawczy jestes.Ciekawe w sumie jakie ss ß jest poprawne.No i Zielona(Zielonn a)tez jakos dziwnie bo bardziej pasowalo by cos z "grün".

 

 

+1 #1 Holdek 2010-11-07 16:05

Bardzo cenne informacje. Ciekawi mnie jednak Mokrus
Raz zaliczony do gminy Kuczów z pisownią (Mokruß),
Drugi raz zaliczony do gminy Zielona z pisownią (Mokruss) fonetycznie to to samo, zastanawia mnie jednak czy to błąd czy może inny powód.
Myślę że w składzie gminy Zielona brakuje mi Miotka może to pomyłka pisarska(Miotek - Mokrus). Warto to uściślić.
Pozdrawiam

 

Odśwież komentarze
Kanał RSS z komentarzami do tego postu.

JComments